Press release \u00b7 Oct 26, 2026\u00a0<\/span><\/p>\n <\/p>\n Humanists Malta qed tappella g\u0127al kostituzzjoni pluralista, ji\u0121ifieri wa\u0127da li tirrikonoxxi l-post tar-reli\u0121jon fl-istorja ta\u2019 Malta filwaqt li tittratta lil kull \u010bittadin bl-istess mod, ikun x\u2019inhu t-twemmin tieg\u0127u jew tag\u0127ha.<\/span><\/p>\n Id-dibattitu re\u010benti dwar jekk Malta g\u0127andhiex tadotta Kostituzzjoni sekulari spiss \u0121ie ppre\u017centat b\u0127ala g\u0127a\u017cla bejn \u017cew\u0121 po\u017cizzjonijiet opposti. Dawk favur l-emenda tal-Artikolu 2 jargumentaw li Stat li jappartjeni li\u010b-\u010bittadini kollha tieg\u0127u m\u2019g\u0127andux jiddikjara reli\u0121jon tieg\u0127u stess. O\u0127rajn, fosthom xi persuni li ma jemmnux, jargumentaw li mhux ne\u010bessarju li r-reli\u0121jon titne\u0127\u0127a mill-Kostituzzjoni sabiex l-Istat ikun sekulari, peress li l-Kattoli\u010bi\u017cmu sawwar l-istorja tal-pajji\u017c g\u0127al sekli s\u0127a\u0127.<\/span><\/p>\n Madankollu, dawn il-po\u017cizzjonijiet jindirizzaw mistoqsijiet differenti: wa\u0127da tikkon\u010berna x\u2019g\u0127andu jkun l-Istat illum, filwaqt li l-o\u0127ra tikkon\u010berna dak li kienet Malta tul l-istorja tag\u0127ha. F\u2019dan is-sens, mhux ne\u010bessarjament hemm kunflitt bejniethom, u n\u0127e\u0121\u0121u li\u017c-\u201c\u017cew\u0121 na\u0127at\u201d jikkunsidraw tfassil mill-\u0121did tal-Kostituzzjoni li jakkomoda t-tnejn.<\/span><\/p>\n L-Artikolu 2 tal-Kostituzzjoni jistipula li (i) ir-reli\u0121jon ta\u2019 Malta hija r-Reli\u0121jon Kattolika Appostolika Rumana; (ii) l-awtoritajiet tal-Knisja g\u0127andhom id-dmir u d-dritt li jg\u0127allmu liema prin\u010bipji huma tajbin u liema huma \u0127\u017ciena; u (iii) it-tag\u0127lim tar-reli\u0121jon Kattolika g\u0127andu jing\u0127ata fl-iskejjel kollha tal-Istat b\u0127ala parti mill-edukazzjoni obbligatorja.<\/span><\/p>\n L-ewwel wa\u0127da minn dawn tista\u2019 tinqara b\u0127ala dikjarazzjoni dwar l-identit\u00e0 u l-istorja tal-pajji\u017c. I\u017c-\u017cew\u0121 dispo\u017cizzjonijiet l-o\u0127ra huma fundamentalment differenti fin-natura tag\u0127hom, peress li tag\u0127ti lil istituzzjoni reli\u0121ju\u017ca partikolari rwol kostituzzjonali fit-tiswir tal-istruzzjoni morali u tal-edukazzjoni fi \u0127dan l-Istat.<\/span><\/p>\n Ta\u2019 min jinnota li l-Artikolu 40 jippermetti lill-\u0121enituri je\u017centaw lil uliedhom mill-istruzzjoni reli\u0121ju\u017ca. G\u0127alhekk, il-Kostituzzjoni di\u0121\u00e0 takkomoda familji li ma jaqsmux il-fidi msemmija fl-Artikolu 2, g\u0127alkemm permezz ta\u2019 e\u010b\u010bezzjoni aktar milli permezz ta\u2019 trattament ugwali.<\/span><\/p>\n Humanists Malta tipproponi li tin\u017camm ir-rikonoxxenza tal-wirt reli\u0121ju\u017c ta\u2019 Malta i\u017cda din ti\u0121i rilokata fit-taqsima tal-Kostituzzjoni li tittratta l-wirt nazzjonali u l-prin\u010bipji gwida.<\/span><\/p>\n Il-Kapitolu II, id-Dikjarazzjoni tal-Prin\u010bipji, jimpenja lill-Istat biex i\u0127ares il-pajsa\u0121\u0121 u l-patrimonju storiku u artistiku tan-Nazzjon (Artikolu 9), filwaqt li l-Artikolu 21 jistabbilixxi li l-prin\u010bipji f\u2019dan il-kapitolu huma fundamentali g\u0127at-tmexxija tal-pajji\u017c minkejja li ma jistg\u0127ux ji\u0121u infurzati quddiem il-qrati.<\/span><\/p>\n Dikjarazzjoni kostituzzjonali li tirrikonoxxi r-rwol importanti li l-Kristjane\u017cmu kellu fl-istorja ta\u2019 Malta, flimkien mal-\u0127afna tradizzjonijiet o\u0127ra li sawru dawn il-g\u017cejjer, tkun taqbel ma\u2019 dan il-kapitolu, jew inkella ma\u2019 preambolu \u0121did miktub g\u0127al dan il-g\u0127an.<\/span><\/p>\n Fl-istess \u0127in, id-dispo\u017cizzjonijiet operattivi tal-Kostituzzjoni g\u0127andhom jittrattaw li\u010b-\u010bittadini kollha b\u2019mod ugwali, irrispettivament mir-reli\u0121jon jew it-twemmin tag\u0127hom, b\u2019Stat newtrali lejn kull reli\u0121jon u kull twemmin. B\u2019hekk, dawk li jemmnu jaraw il-wirt tag\u0127hom rikonoxxut fil-Kostituzzjoni, filwaqt li dawk li ma jemmnux jaraw Stat li ma jibqax jiddikjara reli\u0121jon tieg\u0127u stess.<\/span><\/p>\n Pajji\u017ci o\u0127ra ppruvaw jag\u0127mlu xi \u0127a\u0121a simili. Il-preambolu tal-Kostituzzjoni Pollakka tal-1997, pere\u017cempju, jindirizza kemm lil dawk li jemmnu f\u2019Alla kif ukoll lil dawk li ma jaqsmux dik il-fidi.<\/span><\/p>\n Madankollu, il-kliem tieg\u0127u jsemmi lil Alla b\u0127ala s-sors tal-verit\u00e0, il-\u0121ustizzja, it-tajjeb u s-sbu\u0127ija, u jiddeskrivi lil dawk li ma jemmnux b\u0127ala persuni li jirrispettaw l-istess valuri i\u017cda jqisu li dawn \u0121ejjin minn sorsi o\u0127ra. B\u2019hekk, il-valuri nfushom ji\u0121u ppre\u017centati f\u2019termini reli\u0121ju\u017ci.<\/span><\/p>\n Filwaqt li dan il-mudell jipprovdi e\u017cempju ta\u2019 inklu\u017civit\u00e0 kostituzzjonali, Malta g\u0127andha l-opportunit\u00e0 tag\u0127mel pass lil hinn minnu billi ti\u017cviluppa formulazzjoni li tqieg\u0127ed lil dawk li jemmnu u lil dawk li ma jemmnux fuq livell tassew ugwali sa mill-bidu nett.<\/span><\/p>\n \u201cDawk li jridu j\u017commu l-Artikolu 2 qed jiddefendu l-post tal-Knisja fl-istorja tag\u0127na, u dawk li jridu jemendawh qed jiddefendu l-istatus ugwali ta\u2019 kull \u010bittadin quddiem l-Istat,\u201d qal James Buhagiar, Chairman ta\u2019 Humanists Malta. \u201cDawn i\u017c-\u017cew\u0121 g\u0127anijiet jistg\u0127u ji\u0121u akkomodati, sakemm inkunu lesti niddistingwu bejn dak li l-Kostituzzjoni tg\u0127id dwar il-passat tag\u0127na u dak li titlob mill-Istat illum.\u201d<\/span><\/p>\nX\u2019jag\u0127mel l-Artikolu 2<\/b><\/h2>\n
Nag\u0127rfu l-wirt tag\u0127na<\/b><\/h2>\n
Infasslu kliemna a\u0127na stess<\/b><\/h2>\n
Stedina<\/b><\/h2>\n